Taşıt Kredisi mi, Tasarruf Finansman mı?

İki sözleşme neyi taahhüt ediyor?

Taşıt kredisinde banka size bir tutar kullandırır, siz o tutarı faiziyle geri ödersiniz. Tasarruf finansman sözleşmesinde ise şirket, belirli bir tasarruf tutarı ve dönemine bağlı olarak önceden belirlenmiş koşullar gerçekleştiğinde taşıt edinimi için finansman kullandırmayı taahhüt eder^[1]. Birincisinde taahhüt para, ikincisinde sıradır.

Bu ayrım hukuki bir incelik değil, doğrudan risk dağılımını belirler. Kredide araç ilk ay adınıza tescil edilir ve üzerinde rehin bulunur; ödeme yapamazsanız risk teminata düşer. Sistemde ise teslime kadar elinizde araç değil sözleşme vardır ve asıl risk ödeyememek değil, sıranın beklenenden geç gelmesidir.

Sözleşmeden çıkış koşulları da farklıdır. Tasarruf finansman sözleşmesinde imzayı takip eden on dört gün içinde gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayma hakkı bulunur; bu hak kullanıldığında şirket organizasyon ücreti dâhil aldığı tutarın tamamını on dört gün içinde iade etmekle yükümlüdür. Bu sürenin dışındaki fesih koşullarını cayma ve iade yazısında ayrıntısıyla ele aldık.

Araç fiyatı büyüdükçe karar değişiyor mu?

Beklenenin aksine hayır. Eşik oranı, araç fiyatı iki katına da çıksa dörde de bölünse neredeyse aynı kalır. Sebebi basit: fiyat büyüdüğünde hem kredi tarafındaki taksit hem sistem tarafındaki ödemeler ve fiyat farkı aynı oranda büyür, dolayısıyla oran sabit kalır.

İki tablonun birlikte söylediği şey pratikte işe yarar: "pahalı araçta kredi, ucuz araçta beklemek mantıklı" gibi bir kural yoktur. Karar, aracın fiyatından bağımsız olarak beklediğiniz süreye ve o sürede fiyatın ne yapacağına dair beklentinize bağlıdır.

Grafiğin şekli pratik bir sonuç veriyor. Kısa beklemelerde eşik o kadar yüksek ki karar neredeyse risksiz; uzun beklemelerde ise eşik sıradan bir enflasyon beklentisiyle aynı bölgeye düşüyor ve karar varsayıma bağımlı hâle geliyor. Yani teslim ayı yalnızca bir süre değil, hesabın ne kadar güvenilir olduğunu da belirleyen bir parametre.

Ücret ve faiz aynı terazide nasıl tartılır?

İki ürünün fiyat etiketleri farklı birimlerde yazılıdır: biri aylık yüzde, diğeri sözleşme büyüklüğünün yüzdesi. Karşılaştırmak için ikisini de aynı ölçüye, bugünkü değere çevirmek gerekir. Ücret peşin ödendiğinde iskonto edilmez; faiz ise vadeye yayıldığı için bugünkü değeri nominal toplamından düşüktür.

Bu asimetri sezgiye ters bir sonuç üretir: nominal olarak küçük görünen peşin bir ücret, nominal olarak büyük görünen bir faiz yükünden daha ağır basabilir. Yöntemin ayrıntısını bugünkü değer yazısında anlattık; aynı mantığın konut tarafındaki uygulamasını ise banka kredisi ile sistem karşılaştırmasında bulabilirsiniz.

Ücretin taksitli tahsil edildiği durumlar bu dengeyi sistem lehine çevirir. Sözleşmenizde ücret aylara yayılmışsa, ödemeler ileriye ötelendiği için bugünkü maliyeti düşer. Teklifi değerlendirirken oranın yanında tahsil şeklini de sormanız bu yüzden önemlidir.

Maliyet hangi kalemlerden oluşuyor?

Satırların hiçbiri tek başına karar vermeye yetmez. "Faiz yok" ifadesi sistem tarafını ücretsiz yapmaz; organizasyon ücretinin faiz karşılığını ayrı bir yazıda hesapladık. Aynı şekilde kredi tarafındaki "araç hemen sizin" avantajı da bedava değildir; bedeli taksitlere gömülü faizdir.

Teslim gecikirse hesap nasıl bozuluyor?

Gecikme, sistem tarafının tek yönlü riskidir ve iki kanaldan birden maliyet üretir. Birincisi doğrudan: her ek ay, aracın fiyatının biraz daha artmış olması demektir ve fark teslim ayında karşınıza çıkar. İkincisi dolaylı: beklediğiniz her ay ulaşıma ödemeye devam edersiniz.

Bu iki kanalın birleşik etkisi, eşik tablosunun neden bu kadar dik başladığını açıklıyor. On iki aylık bir taahhüdün on sekiz aya kayması, eşiği yaklaşık altı puan aşağı çeker; yani başlangıçta rahatça kârlı görünen bir bekleme, gecikmeyle birlikte sınıra yaklaşır. Kredi tarafında böyle bir kanal yoktur çünkü fiyat ilk gün sabitlenmiştir.

Korunmanın tek yolu taahhüdü yazılı almaktır. Sözleşmede teslim ayına dair bağlayıcı bir hüküm yoksa, pazarlamada söylenen ay bir hesap girdisi değil, bir beklentidir. Aynı riskin konut tarafındaki karşılığını teslim gecikmesi maliyeti yazısında sayılarla gösterdik.

Hangi profil hangi yola daha yakın?

Karşılaştırmadan çıkan tek cümle

İki yol arasında genel geçer bir kazanan yok; kazananı belirleyen şey beklediğiniz süre ve o sürede ulaşıma ödeyeceğiniz tutar. Karşılaştırmayı yapmadan önce şirketin yetkili olduğunu BDDK listesinden doğrulamanız^[2] ve teslim taahhüdünü yazılı almanız gerekir; bu ikisi olmadan hesabın girdileri güvenilir değildir^[3].